14:00 ICT Chủ nhật, 21/01/2018
Cao Lao, Hạ Trạch quê mình, Bốn bề phong cảnh hữu tình nước non

Trí tuệ và cảm xúc Cao Lao»Viết về Cao Lao

Tản mạn khoai khô

Thứ sáu - 12/05/2017 14:30
Sáng tác mới của Nguyễn Thị Hồng Tư

 

TẢN MẠN KHOAI KHÔ

 

Tôi tỉ mẫn nhặt nhạnh những lát khoai may mắn còn sót lại trong mớ khoai do bất cẩn nên bị mọt gần hết. Rồi định bụng, hay vứt đi cho rồi, mất thời gian quá.! Chợt nghĩ, cách đây mấy phút trong bữa cơm mình đã dạy con phải cẩn thận, không được làm đổ cơm, vì người nông dân phải rất vất vả mới làm ra hạt lúa củ khoai. Nhưng có lẽ, đó chưa phải là lí do duy nhất. Khoai khô trong tôi còn là tất cả cái mặn mòi của mồ hôi công sức và tình nghĩa của những người thân yêu nơi quê nghèo làng Hạ.

    

Mỗi lần về quê, một thứ không thể thiếu tôi mang vào Lệ Thuỷ đó là khoai khô. Đất Quảng Bình đi đâu mà chẳng có khoai. Nhưng khoai làng Hạ với tôi ngon lắm , quý lắm. Quý từ cái lam lũ của người chị nghèo lúc nào cũng thương em thương cháu. Lúc nào cũng vậy, vừa về đến làng, vừa chạm mặt chị, sau câu hỏi thăm bao giờ cũng là câu quen thuộc của chị “để ả về xầm khoai chiều ra ăn nghe”. Và đến chiều, chị bưng một tô khoai xầm cho O dượng, còn tôi, cùng một đoàn cháu có khi cả chục đứa, bưng cả nồi khoai còn nghi ngút khói đặt giữa nhà, cả múc cả thổi, nhìn đứa cháu gái mắt còn cay vì khói bếp, tay còn vương lọ nghẹ mà thương lắm. Trong tôi như tất cả tuổi thơ dài đang hiện về. Ngày nhỏ mẹ cũng thường xầm khoai hoặc hấp khoai vào cơm. Sau này thỉnh thoảng mẹ vẫn nhắc lại “răng mà hồi nớ cực rứa hè”, tôi nghĩ, thời đó cả làng như thế đâu chỉ nhà mình. Nhiều đứa trẻ bưng bát cơm độn khoai lên là nhăn nhó, còn tôi, vẫn thích cái vị cơm độn khoai hoặc sắn ngọt ngọt mà không ớn ấy, tôi ăn chẳng cần thêm thức ăn. Bao năm tháng trôi qua, cuộc sống đã đỡ vất vả, đôi lúc lại thèm cái cảm giác được bưng cả mớ song nồi đen ngồi giữa nhà mỗi bữa cơm. Và cảm giác ấy chỉ có được khi tôi về bên nồi khoai của chị.

    

Khoai khô là một trong những thứ thực phẩm không thể thiếu của nhiều gia đình trong những năm tháng còn cực khổ. Mỗi mùa khoai đến, ngoài món khoai củ thay cơm mỗi bữa sáng, nhà nào cũng dành một ít khoai để xắt phơi khô, dự trữ cho những ngày gió mưa rét mướt. Muốn xắt khoai khô phải chọn khoai đẹp để mau khô, ít mọt, và khi nấu mới ngon. Xắt khoai khô phải chọn ngày nắng trọn không mưa để khoai khô luôn một lượt, không nắng gắt vì nóng quá khoai sẽ không được ngọt. Phơi xong để khoai nguội rồi gói kĩ trong bao ni lông cất cả năm, nhiều nhà sợ mọt thì bỏ thêm vài lá bạch đàn, đến khi nấu khoai có mùi bạch đàn hắc hắc lạ lạ. Tôi không rành lắm nhưng đại loại là như thế. Nhiều nhà khoai nhiều ăn không hết đi bán, mà thời ấy bán có được bao nhiêu. Cái thành ngữ “rẻ như khoai” chắc chỉ xuất  hiện ở đất Quảng Bình trong những ngày tháng ấy.

   

Khoai khô là món không kén chọn. Mùa đông hay mùa hè đều dùng tốt; nấu ngọt hay nấu mặn, ăn nóng hay ăn lạnh đều ngon. Món “kinh điển” của mọi nhà vẫn cứ là chè khoai. Chè khoai phải nấu lâu, người quê gọi là “xầm”. Khoai nấu chung với nếp, các loại đậu, nấu phải nhừ nhuyễn rồi đánh mịn ra. Không  biết diễn tả như thế nào cho hết cái cảm giác đưa miếng chè khoai ngọt bùi vào miệng, chỉ biết rằng đó là món tôi mê mẫn. Một năm vài lần về quê, mang vào vài cân nấu dành nấu dụm. Thỉnh thoảng mẹ vẫn hấp khoai vào cơm như ngày tôi còn bé, rồi nhiệt tình dỗ dành hai thằng cháu ngoại. Bọn trẻ vẫn ăn, và chúng chỉ biết mỗi cái tên,đó là khoai, thế thôi. Tôi vẫn nghĩ trẻ con ngày nay nhiều cháu thật thiệt thòi, ví như không được vác cuốc đi mót khoai như tôi ngày xưa, rồi gặp củ nào ngon nhặt lên phủi phủi, răng đem thay dao gọt vỏ rồi cứ thế chiến ngon lành. Hay không được tụ tập giữa đồng đốt lửa lên mà ham nướng khoai không để ý trâu bò đi lạc tìm cho hoa mắt. Vụ này thì tôi không phải nhân vật chính, vì nhà tôi không có trâu bò, nhưng ít nhất đã một lần nhìn thấy chúng bạn như thế. Những hình ảnh ấy trong tôi giờ đã xa lắm. Và tôi cũng chưa hề gặp lại trên mảnh đất mình đã sinh ra và lớn lên. Thế nhưng, những đứa cháu tôi ở quê thỉnh thoảng vẫn còn được “sung sướng” như thế . Người quê còn lam lũ nhiều. Đồng quê bao nhiêu năm nay khoai vẫn xanh từng vồng như mấy chục năm trước. Hình như trong cái khổ cực còn có cả cái gọi là thói quen. Nông dân thì phải có khoai sắn. Và chị, chị vẫn cần mẫn xắt khoai khô mỗi mùa, mớ để ăn, mớ để mang sang chợ Ba Đồn bán khi túng tiền, mớ để mấy đứa lớn mang vào Sài Gòn, Bình Dương mỗi lần về Tết; và có một mớ phần chờ tôi về. Quà quê lúc nào cũng quý, dù là khoai khô tôi rất thích hay chỉ là quả mít, bó rau muống, cái gì chị cho tôi cũng cầm, cầm cái niềm vui của chị “đưa vô mà ăn, chi cũng mua toàn thuốc độc”, cầm cả cái tình của người quê cho dù vẫn còn đó những lam lũ đời thường.

   

Đất Quảng Bình vẫn được mệnh danh là đất khoai, nhưng ngày nay vì lợi ích kinh tế người ta làm khoai gieo là chủ yếu. Khoai gieo làm quà đi khắp nước , và cả nước ngoài. Tôi không được đi nhiều lắm, nhưng cũng võ vẽ mà đoán là khoai khô chắc chỉ còn rất ít ở nhiều làng quê, trong đó có làng Hạ. Đôi lúc vẫn tự thấy mình “cộ” lắm! Mà không! Bao thứ quà ngon thời hiện đại có khi không thể đổi được cái tình trong những lát khoai khô!

 

                                                                

Nguyễn Thị Hồng Tư 

Tác giả bài viết: Nguyễn Thị Hồng Tư

tuan65kt- - 15/05/2017 09:55
Cám ơn cô giáo đã cho tui thưởng thức lại món khuôi lát, khuôi rọc, khuôi bằm ngày xưa. Khoai làng niềng ngon nhất là khoai Hói đá, khoai thiềng, nếu bây giờ mà còn giông bầy chắc phải là đặc sản số 1? Không những chỉ khoai mà giống lúa bát, lúa mành chắc chỉ còn trong dĩ vãng mà thôi... cái ngọt ngào luôn đi cùng với những kỹ niệm đẹp. Tháng 5 nắng cháy bới khoai trên đồng, tháng 8 cắt lúa trước bàu.... đi làm về ngồi chạng chân bên rổ khoai lang ăn kèm canh mùng cá mươi sau rào sao ngon đến thế. Cám ơn cô giáo Hồng Tư đã chia sẻ kỷ niệm đẹp qua bài viết này.
Đặng Văn Quang- - 17/05/2017 10:17
Xin được mở đầu comment bài viết này, bằng một đoạn bài VÈ KHOAI LANG mà tui nghe được từ thuở nhỏ:

.......
Tau vế mi sống chung một thửa
Tau nhờ mi mà đủ bữa hôm mai
Tau nhớ mi, nhớ lắm hỡi khoai ơi
Một năm bao nhiêu vụ
Tau thời...nhớ mi
Khoai lên giữa đất xanh rì
Tau ra hái ngọn, vậy thì...canh rau
Nhà tau đói khó chẳng giàu
Nhờ mi cứu vớt mà tau no lòng...
Tau biết mi muôn người đều kêu gọi
Tiếng khoai lang vang dội khắp mọi nơi
Và mỗi khi tau hết gạo trong nồi
Mi quyết chí xông pha trong khói lửa...
.....
Rồi những khi tau nhác tau lười
Để cả vỏ mà xơi mi cũng được
Xơi mi vào no lòng mát rọt
Tau nhớ mi nhớ lắm hỡi khoai ơi....

Thế đó, tui nhớ câu được câu mất vì lâu quá, nhưng phần nào cũng lột tả được vai trò to lớn của khoai lang trong đời sống quê ta thuở đói nghèo.
Hôm nay đọc lại bài viết của cô giáo Tư, kỷ niệm xưa như ùa về, lắng lại. Thế hệ chúng tôi lớn lên từ khoai, bởi: "...Trong mỗi đường gân, thớ thịt của ta, được kết tinh từ hạt lúa củ khoai của đất làng Cao lao hạ." (Trích: KÝ ỨC LÀNG QUÊ, NGHĨ VỀ CHỐN CŨ - ĐVQ).
Giêng hai, đói khát khoai là cứu cánh cho bữa cơm con nhà nghèo. Cái thời điểm giáp hạt ngặt nghèo này chỉ có khoai, thậm chí khoai chưa kịp lớn người ta đã thăm tỉa bớt những củ non, to hơn để ăn.
Trong bài thơ BẠN CỐ TRI, ĐVQ đã tâm sự cùng bạn cũ của mình những kỷ niệm thắt lòng:
....
Năm tháng giêng hai
Đói mờ con mắt
Mạ thăm vồng khoai
Tìm củ khoai non
Nhìn đàn con mắt tròn mắt dẹt
Tính toán cuộc đời sao cho qua ngày đói rét, chạy ăn.
....
Văn của cô Tư, nhẹ nhàng thủ thỉ, thấm đậm như khoai lang húp với canh cà. Cảm ơn cô giáo đã đánh thức những kỹ niệm quê mình, để mỗi người trong chúng ta càng thêm yêu quê hương, yêu cuộc đời này. Đừng nghe ai đó rồi chửi đời chửi Đảng. Ngày hôm nay, thực sự là thiên đường của buổi hôm qua.
Thân mến
Đặng Văn Quang
phanvanha- - 18/05/2017 08:30
Khoai lang đối với tôi là những kỹ niệm, tôi muốn viết và chia sẻ nhiều, nhiều lăm. Tôi đã từng viết về khoai lang quê nhà trên trang báo làng "Mùa khoai lang quê tôi, một thời còn đọng lại" và "Nhớ về tháng năm mùa thu hoạch khoai lang", được rất nhiều Anh; Chị chia sẻ.
Hôm nay tôi lại được đọc bài viết "Tản mạn khoai khô" của cháu gái Hồng Tư mà lòng tôi bồi hồi nhớ quê, nhớ về một thờ thơ trẻ, chăn trâu, mót lúa, mót khoai, mò cua , nơm cá trên đồng, sau hói, dưới sông. Mắt rớm lệ, thương cha, thương mẹ, lọ mọ đêm khua dưới ánh sao trời, ra hố bom chắt nước cho đầy hai thùng pháo sáng, gánh về rửa khoai. Thương cảm biết bao những tấm thân hao gầy cặm củi bên chiếc dầu leo heo, ngồi tỉ mẫn gọt khoai để sáng băm, vằm, xắt cho kịp nắng, khoai sẽ thơm hơn. Thương thay trời đổ mưa rào, các nông khoai coi như hỏng, nước mắt các bà cac mẹ thấm ướt bờ vai.
Làng Hạ thâm thương sau luỹ tre làng lại về với tôi trong ký ức ngày nào.
Cảm ơn cháu gái Hồng Tư, người con nặng tình nặng nghĩa với quê hương. Chúc cháu mạnh khoẻ có nhiều bài viết về quê hương để ta lại tìm về hồn quê.
johnnytuan1995- - 24/06/2017 12:19
Lang thang trên mạng tìm thức ăn trồng tự nhiên theo mùa. Ở tphcm thì tim đâu ra, chỉ mong tìm được khoai lang và các loại đậu trồng tự nhiềndđ để mua về ăn sống qua ngày. Mà ko biết nơi nào trồng tự nhiên để mua đây. Hy vọng caolaoha ở Quang Binh có khoai lang và các loại đậu để tôi có thể sống qua ngày. Ai biết chỗ bán xin giúp dùm tôi. Tôi chân thành cảm ơn rất nhiều.
VAN NGUYEN- - 29/08/2017 10:57
NHỚ QUÊ
Linh Giang sóng cuộn tự bao giờ
Hạ Trạch âm vang thỏa mộng mơ.
Nghĩ tới quê nhà sao khó tả
Thương về bến đợi thuở còn thơ.
"Tiếng Thu" vọng lại lời man mác,
Non nước ngàn năm hẹn bóng cờ.
Nỗi nhớ miên man nhìn ngóng mẹ
Thầm thì sóng gợn gọi trăng chờ.

(Linh Giang-Sông Gianh, "Tiếng Thu"-Lưu Trọng Lư)
Biên Hòa, 27/8/2017.
Comment addGửi bình luận của bạn
Mã chống spamThay mới

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

 
  • image
  • image
  • image
  • image
  • image
  • image
  • image
  • image