Dượng tôi: Lê Xuân Cước, thuộc dòng họ Lê Văn, sinh thời ở xóm 11 làng Cao Lao Hạ, cha tôi thì ở xóm 12.
Hai người là bạn bè thân thiết, cùng đi ở đợ chăn trâu cho địa chủ, lớn lên hai người cùng rủ nhau đi kháng chiến. Và hai người cùng lấy hai chị em. Mẹ tôi là chị, vợ dượng là em.
Cởi áo trấn thủ sau chiến dịch Điện Biên Phủ, dượng tôi rời bộ đội, theo đoàn quân về xây dựng thủ đô, rồi định cư ở làng Nam Đồng Đống Đa, Hà Nội. Dượng làm nhiều việc như: bán vé tàu điện; bảo vệ cơ quan và phấn đấu thành cán bộ Phòng lao động thương binh xã hội quận Đống Đa.
Quãng thời gian này dượng đã giới thiệu công ăn việc làm cho nhiều người Cao Lao Hạ, từ làng tôi lạc ra Hà Nội. Từ cô Mậu dịch viên, công nhân xây dựng; cán bộ công chức (nhiều người quê tôi ở Hà Nội kể lại vậy).
Dượng tôi tạ thế năm 2011 tại Thủ đô. Năm 2016 con cháu đem hài cốt của Người về quê. Nhớ thương Dượng tôi xin có đôi lời kính viếng
ĐÔI LỜI KÍNH VIẾNG DƯỢNG TÔI
Thế là đã 5 niên, lá đã rụng về cội rồi, ông đã về với ông bà Tiên tổ, nơi Rẫy tranh, Lều cù, Đá bạc của làng Cao Lao Hạ vi vút thông reo.
Ra đi từ quê cha đất tổ, nay lại về với đất tổ quê cha. Toại nguyện, hoan hủy, siêu linh Dượng nhé.
Nhớ ngày còn sống, ông hỏi tôi:
Mày có biết người ta nói cái “Thế giới bên kia” như thế nào không?
Rồi ông tự trả lời: “Nơi đó của cải như không khí, cảnh đẹp như thần tiên, con người như thánh hiền”.
Biết là ông nói theo trí tưởng tượng của ông mà thôi, nhưng giờ thì ông đã đi về nơi đó rồi, thương nhớ khôn nguôi, con xin viết đôi điều tưởng nhớ.
Ngày tôi ra Hà nội, cái thằng nhà quê như tôi chân đất, quần vá đít, nhìn cái gì cũng lạ. Ông đón tôi như một người cha đón đứa con thất lạc lâu ngày, cởi mở bao dung, độ lượng. Giữa cái thời cơm cao, gạo kém, bữa ăn tươi chỉ là su hào xào mỡ. Nhưng ông đã giành cho tôi những tình cảm đẹp nhất, yêu thương nhất mà tôi không thể nào quên.
Tôi thường chăm chú nghe ông kể chuyện mà vỡ ra nhiều điều, ở ông có một trí tuệ uyên thâm, một tâm hồn, một triết lý suy tư nhân văn cao cả.
Có một lần ông hỏi tôi:
Mày học đại học, vậy mày có biết họ ca như thế này nghĩa là gì không?
“Thương thay cho kẻ quạt mồ/ghét thay cho kẻ lấy vồ đập săng”
Tôi đành chịu. Ông giải thích như sau: Chuyện kể rằng có hai người phụ nữ còn rất trẻ chẳng may chồng chết. Người thứ nhất trước khi chết, anh chồng trăng trối với vợ: “Khi nào cỏ trên mồ anh vàng thì em hãy đi lấy chồng”.
Đợi hoài đợi mãi, chẳng những cỏ không chịu vàng mà còn xanh thêm. Đời người ngắn ngủi, tuổi xuân chóng mòn, người con gái kia muốn đi lấy chồng bèn đốt lửa quạt cho cỏ trên mồ vàng, để đi bước nữa…Rồi ông phân tích: Người này đáng thương bởi, người chồng xấu số kia vừa ích kỷ, vừa mưu mẹo lừa lọc. “Thương thay cho kẻ quạt mồ” là vậy.
Người phụ nữ còn lại thì sao? Chồng mới chết, đau xót, khóc lóc, lẽ thường thì kiệt sức, nhưng ở đây, chị ta vẫn đầy nghị lực, sức vóc dùng vồ nhanh chóng đóng chặt nắp quan tài (đập săng) để đưa đi chôn cho mau, những mong sớm được lấy chồng. Kẻ này đáng ghét bởi tình cảm giả tạo. “Ghét thay cho kẻ lấy vồ đập săng” là vậy.
Ôi chao câu chuyện ông kể nhân nghĩa, nhân văn làm sao, làm tôi cứ nhớ mãi.
Ông hay kể chuyện, nếu để ý lắng nghe thì nhiều chuyện bổ ích ý nghĩa lắm. Một lần, ông rủ tôi: Mày có ăn “mộc tồn” không. Tôi không hiểu mộc tồn là gì, cái từ này nghe quen quen. Là món gì hở ông? Thịt chó đó ngốc ạ, có ăn không? Mộc tồn nghĩa là “cây còn” cây còn là “con cầy” hiểu chưa?
Ui cha hèn chi họ chửi bóng nhau: Đồ mi là đồ mộc tồn là vậy…
Bán buồn mua vui ông ơi, ai rồi cũng về nơi cõi niết, chỉ là người trước kẻ sau, viết lại những chuyện này để con mua một chút vui, đồng thời để bán đi một chút buồn, coi như là chép lại chuyện đẹp của ông cháu mình ông nhé.
Khóc dượng Lê Xuân Cước của tôi.
