Trong nhà cụ Tám, Hào vừa lập xong bản dự trù vật liệu để gửi về đội cầu sản xuất, thì chuông điện thoại “reng, reng”. Hào lại cầm ống nghe:
- A lô! K5 đây!
Đằng kia đầu dây là Bái, đội trưởng đội cầu. Bái hỏi:
- Cậu Tiêu đã rút quân vào làng chưa?
- Đang chuẩn bị anh ạ. Sáng nay, Tiêu đã cho sáu người đi chặt gỗ thông cháy về làm hầm rồi. Nhưng anh Bái này, giải quyết như anh chỉ là cách đối phó tạm thời thôi.
- Không! Dứt khoát là rút hẳn vào làng...
- Để tôi nói đã!... Theo tôi, điều cơ bản là phải xem lại phương án...
- À... Ý anh là không nhất thiết phải tung quân ra cái biển nước trống trải nguy hiểm ấy chứ gì?
- Vâng! Tôi có cảm giác ở đây... người ta lầm lẫn “liều lĩnh” với “dũng cảm”.
- Thế sao anh không bảo cậu Nam?
- Tôi nói rồi! từ đầu kia! Ty bảo tôi về giúp, nói cậu ta không nghe thì chịu, chứ có cách gì?...
Hào buông ống nghe, đã thấy Nam đứng ở cửa. Hào như lúng túng, vội cúi đầu, nhưng lại ngửng lên ngay. “ Mình sẽ nói lại ngay trước mặt cậu ta những điều mình đã nói với anh Bái”. Nhưng Nam lại đang “nóng mặt” về một chuyện khác. Nam vừa gặp 6 thợ cầu đi chặt gỗ làm hầm. Không để Hào nói gì, Nam cao giọng hỏi:
- Hào! Cậu rút thợ làm hầm sao không bàn gì với mình cả?
- Tôi làm gì có quyền ấy! Anh Bái gọi điện trực tiếp ra lệnh cho cậu Tiêu.
Nỗi tức bực không biết trút vào ai, Nam thở hắt một hơi, đứng rũ ra bên cửa, rồi lẩm bẩm một mình: “Hừ! Cứ tưởng là quân của đội cầu thì muốn làm gì thì làm đấy!... Cậu Tiêu hiền quá!...”
Nam đi tìm Tiêu, Hào đứng tựa cửa nhìn theo, đôi mắt không chớp, hơi xếch lên, tròng đen dồn về một phía, nhưng miệng lại như thoáng một nụ cười. Hào có cảm giác như thú vị.
Nếu không chợt nghĩ đến giọng nói khàn đi của Nam, không nhìn đến nét mặt Nam tái xám vì mất ngủ, thì Hào còn nói cho hả: “Ông Tiêu, ông bạn quí cúa anh đấy! Sao anh không reo lên như hôm ông Tiêu đề xuất ý kiến làm đoạn cầu chìm! Tôi đã bảo là phiêu lưu. Anh thì cứ một điều cậu Tiêu, hai điều cậu Tiêu! Kiểu này thì rồi cầu chìm cũng đến “chìm nghỉm” mất...”
Nam đi khuất, Hào vào lấy cuốn truyện “ Kỹ sư Lô-ba-nốp” ngồi xem bên chiếc bàn con để máy điện thoại. Được vài trang, Hào chống tay vào má, nhìn ra. Cuốn truyện này, hồi còn ở trường đại học, bọn Hào đã chuyền tay nhau. Nay xem lại, chẳng thấy hứng thú nữa. Lại thoáng chút bực bội, buồn buồn. Và tiếng hát của thanh niên xung phong từ nhà hầm vọng đến...
Hào cứ ngồi lặng, nhìn phía ngõ, nhưng chẳng thấy một cái gì rõ ràng. Mọi vật như mờ đi, lẫn lộn. Chỉ còn thấp thoáng hình bóng cụ Tám...
Sáng nay, cụ bỏ buổi làm, quanh quẩn ra vườn, rồi vào nhà, làm việc này một chút, lại bỏ làm việc khác. Nay cụ đang chuyển đất sửa cửa hầm chị Lài thì phải. Cụ xách chiếc sọt đi lấy đất nhưng bỗng đứng sững, khi tiếng hát chợt vang lên.
Trong nhà lặng lẽ. Hôm mới về làng, cũng khung cảnh thế này đây. Hào ngồi chờ Nam, rút quyến truyện xem một vài trang. Cụ Tám thì cứ cắm cúi chuyển đất đắp hầm chống bom bi cho lợn... Ờ, nhưng hôm đó còn vui... “Thế nào, có bằng lòng làm em mình không?...”
Câu chuyện mới đó mà đã lùi đi xa lắc. Sau lần đầu tranh cãi phương án, hai người không mấy khi nói chuyện vui vẻ với nhau. Nói cho đúng, nếu được thực sự tranh cãi phương án, có lẽ Hào lại vui. Đằng này, một ý kiến định sẵn, Hào chỉ còn việc giúp Nam vẽ ra giấy thôi. (Người ta thì gọi là thiết kế. Nhưng có đáng gì một đoạn ngầm và mấy nhịp cầu gỗ!) Xong việc, Hào định về Ty, thì Ty điện ra bảo ở lại giúp Nam hướng dẫn thi công đoạn cầu chìm! Nghe Nam nói lại, Hào không tin, quay điện hỏi. Bảo vẽ ra thì được, nhưng bắt Hào làm cái trò phiêu lưu giữa khoảng nước mênh mông không có đường tháo chạy ấy ư? Và thế là dưới trướng anh chàng Nam!... Rồi thằng địch đánh. Sợ rồi thương vong nhiều mà việc chẳng nên... Cũng không hẳn vì một cớ nào, có khi cái này nảy ra từ cái kia, cái này che đậy cho cái kia...
Nay thì tất cả cũng mờ đi như mọi vật trước mắt Hào. Nghe tiếng hát chìm nổi qua từng đợt gió Lào, khi gần, khi xa, những ngày tháng đã qua cứ thấp thoáng hiện ra, không phải trước mắt mà trong tâm trí Hào... Con đường đến trường rợp bóng cây đã bao lần nghe bọn Hào tâm sự về những dự định trong tương lai... Buổi họp Đoàn cuối cùng dưới mái trường, tiếng hát “Thanh niên-Ba-sẵn-sàng” làm rung cả những khung cửa kính...
Tất cả, đã xa rồi! Quanh Hào, nay chẳng có ai để tâm sự. Cụ Tám,, chị Lài, Vân, đối với Nam cứ giữ phép như một vị khách... “Vì mình xa lánh... Mình cô độc chăng?...”
Hào gấp cuốn truyện, thơ thẩn ra đường làng, ghé cửa hàng hợp tác xã mua bán, rồi rẽ vào nhà Vựng.
Hôm Nam chưa về làng, Hào đã ở nhà Vựng một ngày. Tình cờ, Hào gặp người quen: cô giáo Liên. Hai người quen biết từ dịp ngừng bắn đầu năm ngoái, khi Liên cùng nhiều giáo viên tham gia bốc dỡ hàng ở bến trung chuyển. Hơn một năm qua, thỉnh thoảng Hào vẫn nhớ lần gặp gỡ đó, với những ý nghĩ mơ hồ dễ làm người ta mỉm cười. Hào cũng mong gặp lại, nhưng rồi tự bảo: “Vớ vẫn! Gặp mà làm gì!” Hào còn có vài “người quen” như thế: cô Hường ở bưu điện, cô Minh y tế...
Từ hôm rời nhà Vựng, đây là lần đầu Hào trở lại gặp Liên. Đã mấy lần định đi, nhưng chẳng có cớ gì; mà đến làm gì kia chứ?... Chiều qua, gặp Liên trên đường làng, Liên khẽ nghiêng người, giọng nói như uốn theo mình vậy: “Sao mấy ngày không thấy anh lại chơi?”
Thằng Hòa đang ngồi ở góc sân mài cái khóa cánh bom bi quả dứa, thấy Hào đến, reo lên:
- Cô Liên ơi! Chú Hào!...
“Chết! Sao tự nhiên thằng bé lại gọi Liên?” Hào thoáng thấy ngượng, tai đỏ dần.
Liên xếp gọn đống vở học trò cô vừa bày đầy chiếc bàn nhỏ, niềm nở chào hỏi Hào. Cô hỏi tình hình cầu ngầm địch đánh như thế, rồi có làm nữa không?... Thỉnh thoảng Hào có đi Hà Nội không?... Toàn những việc đang làm Hào đau đầu! Hào trả lời qua quýt, và hỏi Liên những chuyện mà vừa nói, Hào đã thấy “vô tích sự”.
Liên vui vẻ trả lời, nói cả những chuyện Hào không hỏi. Chuyện trường lớp, học sinh của cô. Những chuyện vui, hay hay, ngộ nghĩnh; cả những chuyện buồn, chuyện thương tâm. Nhưng rồi bắt gặp cái nhìn lơ đễnh của Hào. Liên không kể nữa về những chú bé nghịch ngợm, hơi bướng bỉnh mà thông minh ở lớp 5B của cô.
Hào chợt nhìn đến cuốn sổ bìa ni-lông xanh, nhỏ thôi, không đủ che dòng tên và địa chỉ người gửi trên chiếc phong bì kẹp ở trong. Tên con trai và địa chỉ là số hiệu hòm thư. Hào bỗng thấy như tiếc nuối, thất vọng nữa, lại vừa thấy thanh thản, nhẹ nhõm trong lòng. “Việc gì đến mình kia chứ!...” Nhưng rồi Hào đã thuộc lòng dòng chữ trên phong bì: “Nguyễn Công Chiến. HT 3.715RT”.
Câu chuyện tưởng đã kết thúc (bây giờ Hào còn mong gì kéo dài nữa!) nhưng trước lúc về, Hào lật mấy tập truyện ở góc bàn: “Đất rừng phương Nam”; “Lá cờ thêu sáu chữ vàng”... rồi “Cầu về Nam”. Hào dừng lại ở cuốn sách mỏng bình thường này, xem lướt vài trang. Chuyện làm cầu Hàm Rồng.
Liên bỗng nói:
- Chúng nó đánh sập cầu Hàm Rồng, tiếc quá anh nhỉ?
- Đâu! Cô tưởng sập hết như những cầu trong này ấy! Thằng Mỹ “sập” gần trăm phản lực ở đấy thì có! Thằng bạn tôi ở Viện thiết kế, vừa viết thư bảo nó vừa qua cầu Hàm Rồng...
Thế là Hào sôi nổi kể những điều được nghe, được thấy về cầu Hàm Rồng và kết thúc câu chuyện, giọng đầy vẻ tự hào, thèm muốn:
- Cái đất ấy thật là đất Rồng! Đội cầu anh hùng, pháo anh hùng, dân quân anh hùng, nhà máy cũng anh hùng...
Phút chia tay thế là vui. Liên lại nói, giọng mềm mại, lôi cuốn:
- Khi nào rỗi, anh lại chơi cho vui.
Hào đi, cái thân hình lênh khênh tưởng có thể nghiêng ngả trước những đợt gió Lào cuốn bụi mịt mù. Tâm trạng Hào như cũng đang chơi vơi trong gió, trong mây. Hàm Rồng... Hào như đã quên cả dòng chữ ở phong thư và những cảm giác “vớ vẩn” nọ. Cũng quên cả nỗi bực dọc vì mới gắt gỏng với Nam... Cái đất Rồng... Nếu Hào ở đấy... Phản lực Mỹ từng đợt, năm chiếc, mười chiếc ào đến mén bom. Pháo lớn, pháo nhỏ từ các đồi cao rùng rùng nhả đạn. Cả tên lửa vẽ những đường khói trắng trên nền trời xanh. Máy bay cháy. Những cột nước dựng quanh trụ cầu. Trên trụ cầu đó, cao nữa, trên “má-thượng” dầm thép không có gì che chở ấy, trong khói bom hăng sặc mù mịt, trong tiếng mảnh bom, mảnh đá từ núi Ngọc riu ríu vang tới, có một kỹ sư người dong dỏng, cái lưng dài uốn cong xuống. Anh bình thản nhích du-xích ở thước thép đo vết thương cầu, tìm phương án gia cố nhanh nhất; để tối, đoàn tàu với những toa đen, những toa phủ bạt, cất tiếng còi chào quen thuộc từ phía Bắc, rồi rầm rập lăn bánh qua cầu vào Nam...
Ôi! Chỉ cần được một lần ngồi lên má-thượng nhịp cầu anh hùng ấy, được nghe tiếng còi chào, tiếng bánh sắt rầm rập ra trận trong đêm ấy, thì ngày mai, ngày kia trong một trận chiến đấu quyết liệt khác, dù có bị thương hoặc hy sinh nữa, Hào cũng vui lòng...
Tiếng cưa gỗ xoèn xoẹt, nhẫn nại bên hàng tre đã giữ bước chân Hào. Cảnh làm việc quen thuộc mà làm Hào ngơ ngác... “Ở đâu đây?... Làm cái gì thế này nhỉ?.. Hào nhìn đống gỗ và mấy anh thợ mộc cặm cụi làm việc nhìn ra quãng ngầm trống trải, khẽ chép miệng rồi buột tiếng thở dài. Chao! Hiện thực... Mơ ước... Buổi họp Đoàn dưới mái trường, tiếng hát “Thanh-niên-Ba-sẵn-sàng” rung cả khung của kính;... Lời khuyên của bố vọng trong giấc ngủ say: “Vào đó, gian khổ hơn, nhưng tài sức con sẽ được dùng ở một nơi xứng đáng nhất, con sẽ trưởng thành mau chóng...” Chuyến đi xa đầu tiên trong đời, đi dọc đất nước; những toa tàu ngập bóng tối băng về Nam trong đêm; một chiếc xe tải lá ngụy trang phủ kín, chồm chồm lao về phía những ngọn đèn dù chấp chới. Buổi rạng đông, men bờ sông Gianh tìm bến đò, ngơ ngác, mê mải, hết nhìn phía những cồn cát, lại nhìn lên đỉnh Trường Sơn; Chà! Thật là thú vị!...
Tất cả, đã xa rồi! Một cái gì thấp thoáng, một tiếng gọi thoảng nghe... À! Anh bạn vừa qua Hàm Rồng vào Thanh chỉ đạo làm một kiểu cầu mới... Ở một nơi xa, anh Giao con bác Trịnh, chắc đang làm dự án... Và chàng “kỹ sư Lô-ba-nốp” giữa phòng thí nghiệm đầy ắp máy móc tinh vi...
Tất cả, cũng đều xa vời! Gần gũi, quen thuộc đến chán chường chỉ có những hố bom, những đoạn ngầm, vài nhịp cầu gỗ. Và thằng phản lực trinh sát điện tử ngày ngày lượn ngang dọc, tìm đánh từng chiếc thuyền con, từng cái cầu tre nhỏ trong làng, cho đến một bụi cây héo! Và một tiếng thầm thì tự đáy lòng: “... Giá như... giá như...”
Ừ, giá như hồi đó ở lại Hà Nội. Tốt nhất, thì được ở Viện thiết kế, không thì ở một Ban, một Cục nào đó, để có điều kiện mà nghiên cứu, để có dịp đi vào đi ra... Đằng này, lại đi sâu, về tận địa phương, về cái nơi chẳng còn biết “cựa” vào đâu được nữa!
Hào đưa mắt nhìn ra xa. Phía đó, con đường tránh, đêm đêm xe vẫn đi qua. Và một con đường tránh khác, ngắn hơn, bỗng hiện ra trước mắt Hào...
Những ý nghĩ lung bung ấy cứ theo mãi, về gần nhà, gặp Vân, Hào mới dứt được. Chỉ một thoáng, Vân đã lướt qua. Lời chào nhỏ thoáng trong tiếng gió; một vệt sáng có màu sắc, và, đôi gò má ửng hồng và cặp mắt khẽ ngước lên, vừa thoáng hiện, đã biến đi. Hào dừng bước, quay lại. Mái tóc cặp gọn khẽ đu đưa trên lưng áo màu cỏ úa đã bạc, như vẫy vẫy, gọi Hào.
“Cô Vân đi đâu nhỉ?” Hào tự hỏi, nhưng chẳng băn khoăn gì điều đó. Cái dáng đi, nét mặt của Vân lúc nào như cũng hướng một đích rõ ràng. Một tiếng nói nhỏ, như tiếng vọng từ xa chợt đến, làm Hào sững sờ: “ Còn mình? Mình định đi đến đâu đây?...”
Cô gái đi xa, khuất hẳn. Câu chuyện vui với Nam ngày mới về làng đã lùi đi xa lắc, bỗng hiện đến... “Có bằng lòng làm em mình không?...” Một đợt gió Lào cuốn bụi mịt mù. Những lá sắn vàng, lá tre xám nhạt bay tán loạn, rồi lật nghiêng ngả, lúng liếng sà xuống... Một lá thư, tên một người con trai và bốn chữ số. Và giọng nói mềm mại, thoảng trong tiếng gió đang lặng dần: “Khi nào rỗi, anh lại chơi cho vui...”
Tất cả, đều chỉ thấp thoáng, mơ hồ, vụt đến, vụt đi như ngoài ý muốn của Hào.
*
* *
Đoạn đường loanh quanh, vô định, Hào dạo chơi thơ thẩn, rồi cũng lại đưa Hào trở về nhà cụ Tám.
Nam cũng vừa đi trọn một vòng quanh quẩn. Nam tìm Tiêu không gặp, trở về nhà, đã thấy Tiêu ngồi đợi ở chiếc chõng tre bên cửa. Từ ngõ Nam đã nói:
- Chà! Tìm gặp cậu mất cả buổi!
Như giật mình, Tiêu vội đứng dậy, hai bàn tay rỗi rãi cứ xoay xoay chiếc mũ vải xanh:
- Tôi... tôi cũng đang muốn gặp anh, đề nghị anh cho thêm ý kiến...
Nam ngắt lời:
- Mình biết rồi! Nhưng cậu đã rút thợ đi chặt gỗ làm hầm, còn hỏi ý kiến mình làm gì nữa. Mà việc này chỉ có cậu, anh em trong tổ cậu quyết định lấy thôi. Ở lô cốt, tiến quân, rút quân tiện lợi cho công việc, nhưng ai dám bắt buộc các cậu phải ở đó...
- Anh Nam ạ, có lẽ chúng tôi ở lại lô cốt. Việc điều thợ đi chặt gỗ, tôi đã làm sai...
Nam dướn mắt nhìn Tiêu, nhấp nháy mấy cái, rồi thoáng một nụ cười. Tiêu còn nói những lý do đưa Tiêu đến quyết định đó, Nhưng Nam như chẳng nghe gì nữa. Nam đang thích thú lắng nghe tiếng reo trong lòng mình: “ Có thế chứ! Có thế chứ!”
Tiêu kết thúc ý kiến mình bằng một câu bỏ lửng:
- ...Chúng tôi mà chỉ lo an toàn thì...
Nam liền tiếp theo trong tiếng cười hả hê:
- Thì chỉ có về bắc cầu ao cho vợ rửa chân! Mà chắc gì đã an toàn. Ở đây, chỉ có cầu vồng trên trời là không bị ném bom thôi!
Bên chiếc bàn con để máy điện thoại, Hào ngồi lặng, đọc sách, nhưng tâm trí thì để cả vào câu chuyện giữa Tiêu và Nam. Nay thì không nén được, Hào quay lại. Cả Tiêu và Nam như đã biến thành những con người nào khác, trẻ trung, linh hoạt và trông thật đáng yêu. Và tình bạn giữa hai người bỗng làm Hào thèm muốn.
Hào lại cúi nhìn vào trang sách, hơi nghiêng đầu một chút kiểu “phớt đời”, như muốn tỏ ra mình vẫn vững vàng, chẳng cần gì đến ai. Nhưng từ chỗ sâu kín nhất của lòng mình, một thoáng lay động đang làm Hào bỡ ngỡ, bối rối.
Tiêu lên đồi thông gọi anh em đang chặt gỗ về. Nam tiễn người thợ cầu một quãng. Hai người đi sóng đôi trên đường làng. Bàn tay to, gân guốc của Nam ôm gọn bắp vai tròn trĩnh của người thợ:
- Cậu làm trái lệnh ông Bái mà không sợ à?
- Thú thật với anh, lúc đầu cũng ngại; nay thì hết rồi! Chúng tôi vừa hội ý tổ Đảng. Nếu lôi thôi, chúng tôi đưa ra chi bộ. Mà ở đây, chúng tôi phải theo lệnh của anh và bác Vi.
- Không! Trong việc này chúng mình không dám ra lệnh. Nhưng cậu đã làm đúng. Chính lương tâm và trách nhiệm người đảng viên, người thợ đã ra lệnh cho cậu!
Nam nói nhanh, sôi nổi; Nhưng rồi bỗng thấy ngường ngượng với lối nói kiểu cách mà Nam không quen dùng.
Hai người lặng đi bên nhau. Một lát, Tiêu hỏi:
- O Vân không về nhà ở à?
- Từ hôm về làng, nó vẫn ở với chị em A6.
- Ờ... Thế mà tôi cứ tưởng... Thôi, anh về đi.
Như vội vã, Tiêu rẽ sang lối lên đồi thông. Nam nhìn theo mãi người thợ cầu có vóc dáng thấp nhỏ, tròn trịa, với lối đi xoay xoay vất vả vì đôi chân ngắn muốn bước nhanh. Người thợ cầu xa dần, nhỏ dần, có khi mất hẳn trong những cột bụi xoáy tròn mà những đợt gió Lào vừa tràn về cuốn dậy; nhưng với Nam, hình bóng Tiêu như mỗi lúc một gần, một rõ thêm, Nam tưởng có thể sờ nắn được, tưởng muốn ôm lấy mà thốt lên: “Tiêu ơi! Mình tin cậu! Mình hiểu cậu!...”
Nhưng Nam nào đã hiểu hết nỗi lòng người thợ cầu ấy. Mải mê theo công việc, anh đã không để ý gì đến điều Tiêu bỗng nhắc đến Vân và khi đó, bộ mặt tròn nhỏ của Tiêu đỏ bừng vì ngượng. Tiêu đã yêu cô em của anh đấy! Yêu từ hồi tổ thợ cầu lên giúp đại đội 19 bắc cầu Khe Ngút trên Trường Sơn kia! Tổ Tiêu dựng vì, A6 của Vân xếp đá hai mố cầu. Mấy ai nói được chính xác mình yêu tự lúc nào. Nhưng với Tiêu thì có lẽ... Phải, có lẽ từ một chiều, khi sương mù dăng tấm màn mỏng lên con đường quanh co, chênh vênh bên triền núi đứng, khi những quả bom chậm quanh Khe Ngút sắp đến giờ nổ. Vân đi trước tìm xem có quả bom nào quá gần chỗ làm không; chẳng ngờ đã có người đi trước mình. Đứng trên mố cầu xếp dở, Vân thấy Tiêu lúi húi dưới chân cột cầu. Bên cạnh, một quả bom chậm có những khoanh vàng như đầu con rắn độc khổng lồ nằm ềnh ra. Bốn mắt nhìn nhau, lặng lẽ. Trong giây lát, Vân đã nhảy xuống bên Tiêu, giọng nói thanh thanh, thoảng trong hơi thở dồn dập: - “Phá đi chứ anh?”
- “ Phá nổ thì công lao chúng mình mất sạch.”
- “Thế thì ta lăn đi!”...
Đêm ấy, khi quả bom nổ dưới lòng khe sâu, trong ánh chớp sáng lựng vùng Khe Ngút, bốn mắt lại nhìn nhau, mỉm cười...
Lúc ấy, cả thời gian ở Khe Ngút sau đó nữa, Tiêu không nghĩ mình đã yêu. Nhưng xa đại đội 19, Tiêu bỗng thấy bâng khuâng vì nhớ, thoáng vui, thoáng buồn, vớ vẩn.
Tiêu không thể tự dối mình nữa; Tiêu nhớ Vân, Tiêu yêu cô gái đó. Nhưng ngay lúc ấy, một tiếng nhắc nhở, cả tiếng phán xét nữa, vang lên rành rọt; “Đừng có vớ vẩn ông bạn ơi! Đừng quên mình đã gần ba mươi tuổi đầu, đã một đời vợ, một đứa con riêng. Và nên nhớ thanh niên xung phong quy ước “ba khoan”...”
Thật rành rọt, rõ ràng. Tiêu tự nhủ: “Thôi! Quên đi! Cố mà quên đi!” Nhưng càng muốn quên, lại hay nhớ tới. Có đêm Tiêu đã mơ... Hai người gặp nhau bên dòng suối nhỏ, trong màn sương dày đặc trải khắp cánh rừng. Tiếng Vân thanh thanh, êm nhẹ, như tiếng con suối nhỏ lượn dưới chân hai người: “Sao anh lại nghĩ thế? Những điều đó càng làm em yêu thương anh...” Một làn gió nhẹ khẽ rung lá rừng. Một cảm giác buồn buồn, êm êm trên má. Có phải lưới tơ con nhện nào sa xuống? Không, ấy là những sợi tóc đen nhánh mềm mại của Vân...
Mơ mà cảnh thực. Cũng thời gian ở Khe Ngút. Trên đường ra cầu, Tiêu gặp Vân đi kéo pháo giúp bộ đội C3 về. Cũng bên dòng suối nhỏ. Cũng trong màn sương trắng mịt mùng. Chỉ khác là những sợi tóc Vân lại vương vào má Tiêu từ buổi chiều lăn bom kia; và không phải Tiêu đã nghe, mà Tiêu đọc được nỗi lòng Vân qua đôi mắt to, trong trẻo của cô.
Dù vậy, Tiêu vẫn tự phê phán mình “lãng mạn” mơ mộng viễn vông và thoáng ân hận; Tiêu nghĩ đến người vợ đã khuất. Gần hai năm rồi. Cuối hè năm 1965. Chị hy sinh lúc cùng đơn vị dân quân lấp hố bom ở Dốc Sỏi, để lại đứa con gái gần ba tuổi ở với bà ngoại... Thôi, cố mà quên đi!...
Nhưng rồi về làng Hạ. Thật là quả đất tròn! Thì ra Vân là em anh Nam. Rồi ánh mắt gặp trong lô cốt... Và tổ thợ cầu với ba lá cờ mang dòng chữ “ TỔ LAO ĐỘNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA” vừa kết nghĩa thi đua với A6, tiểu đội được giữ cờ mang chân dung anh hùng liệt sĩ Nguyễn Văn Trỗi...
V
Nửa đêm lúc bà con đã ngủ say, phản lực Mỹ lại lẻn cắt bom “tọa độ” vào làng. Nằm trong hầm, chẳng nghe tiếng máy bay, cũng không nghe bom réo và hình như không nghe cả tiếng bom nổ. Chỉ cảm thấy rõ ràng sự rung chuyển của mặt đất, các cột hầm, ván hầm, mọi thứ trong hầm cứ rung lên, rồi đất bụi rơi đầy mặt. Trong giây lát, tiếng hỏi: “Có ai can gì không?” và tiếng trả lời “không” chen lẫn, râm ran khắp làng. Đâu đó, có tiếng chửi:
- Cha tổ thằng Giôn-xơn! Đánh chác kiểu gì hèn hạ thế.
- Ma quỷ! Người ta vừa chợp mắt!
Cũng có giọng nói gần như vui vẻ :
- Lại tiếp tục ngủ thôi !...
Chẳng biết nhờ giác quan nào, nhưng vừa chợp mắt, cụ Tám bừng tỉnh và « cảm thấy » thằng Mỹ đến cắn trộm trước khi bom rơi. Cụ vẫn nằm yên. Đã « cảm thấy » được, hay nhìn thấy chớp, nghe bom nổ, dù gần mấy cũng chẳng có gì đáng sợ nữa. Chúng mày đánh trượt rồi ! Bom rơi trong làng, càng đỡ lo cho chúng nó ở ngầm.
Dứt tiếng đất văng tới, Vi rồi cụ Tám đều ra khỏi hầm. Một xà ngang ở giàn che nắng bị mảnh bom chặt gãy, sà nghiêng xuống. Cành lá gãy nát, đất bụi rải khắp sân. Bên hầm vợ chồng Nam vẫn lặng lẽ. Cụ Tám có ý chờ tiếng hỏi của con. Cụ chắc Nam ở nhà. Chập tối ở núi đá về, Nam đi với Vi ra ngầm, mãi mới về ăn cơm.
Một lát, khi xóm làng đã yên lặng, mới thấy Lài ra cửa hầm. Cụ không nói gì, chỉ lắng nghe Lài nói, giọng nhỏ, như rung lên :
- Không nhà ai việc gì chứ bác ?
- Yên cả !... Nam ra ngầm đã lâu chưa cô ?
- Dạ... anh ấy bảo là... anh ấy ra ở lô cốt.
- Thế anh ấy nói với cô thế nào ?
Một lát mới nghe tiếng Lài :
- Dạ, anh ấy nói.. cho tiện công tác, với lại cho người ta khỏi nói...
Vi trở lại hầm, cụ Tám vẫn đứng ở cửa. Vi nói nhỏ như chỉ để mình nghe :
- Không biết ai nói gì mà nó bật ra lô cốt ? À, chắc là cậu Bái. Cái tính thằng Nam...
Cụ Tám khẻ chép miệng, ngước nhìn Vi như định nói điều gì, nhưng rồi lặng lẽ vào hầm.
Vừa đặt lưng, phản lực Mỹ lại xoay tròn trên đầu, cụ ngồi nhỏm dậy, lần ra cửa. Chúng thả pháo sáng phía ngầm rồi ! Cụ mới kịp nhận ra vậy, chớp bom đã lóe. Rồi một loạt nữa ! Tiếng nổ dồn ép nhau, quật vào làng, như những vật có hình khối đè lên người, làm cụ Tám phải gắng gượng mới đứng dậy được. Một tay cụ túm vạt áo, tay bíu thành ván cửa hầm.
Mọi việc diễn ra nhanh quá, ồ ạt quá, chẳng có cách gì, mà cũng chẳng kịp chống đỡ, cũng không kịp lo lắng nữa. Cụ như đứng trước một tai họa bất ngờ, người hẫng đi, trống một quãng lớn, bàng hoàng chờ đợi mà cũng chẳng hiểu mình chờ tai họa đến hay chờ cứu tinh.
Bọn cướp kéo đi, ngay sau loạt bom thứ hai. Cái lặng lẽ đột ngột làm bùng nổ những mối lo trong cụ Tám « ... Ôi ! Không khéo chúng nó bị hết rồi ! Chúng đánh thế, vào hầm sao kịp !... Tiếng gì vậy ? Đứa nào kêu rú lên ?... » Nhưng không phải, Tiếng quay điện thoại trong nhà vọng ra. Vì vào nhà lúc nào, cụ Tám cũng chẳng biết. Cụ rời cửa hầm, lại đứng bên chiếc cột giàn che nắng, nhìn vào nhà, lắng nghe. Chỉ tiếng máy rú, tiếng « a- lô ». Sao bác Vi không nói gì cả ? Kìa ! Có việc gì rồi hay sao mà bác lại ra ngầm ? Cụ quay người nhìn theo. Vi ra gần ngõ, cụ mới hỏi :
- Có chuyện gì thế bác ?
- Không... Chắc là đứt đường dây thôi cụ ạ...
Bỗng có tiếng chuông « reng reng »; Vi trở lại. Cụ Tám lại quay nhìn vào nhà, lắng nghe.
- ...An toàn chứ?... À, cũng khá gần. Chỉ sụt ngói thôi... Này, cậu ở lô cốt, cần gì nhà cửa nữa mà hỏi!... Thôi được, sáng về sẽ nói chuyện với cậu!...
Trước khi vào hầm ngủ, Vi lại nói với cụ Tám “ cái tính thằng”... ! Nhưng lần này Vi cười, rồi nói thêm:
- Thằng Nam của cụ tính khí đôi lúc vẫn như cái hồi làm liên lạc cho du kích ấy!...
Vi nằm yên, định ngủ lại; nhưng câu nói buột miệng nhắc đến “thời du kích” lại làm Vi thao thức nghĩ chuyện xưa... Mảnh đất này, gia đình này, hai mươi năm trước đã che chở, cứu sống Vi. Ngày đó, Vi ở chiến khu về làng gây cơ sở...
Hai năm qua, từ ngày Tỉnh ủy điều Vi từ một cơ quan huyện ủy sang ngành giao thông, được đi đây đó, Vi đã gặp nhiều bạn cũ; nhưng việc gặp lại gia đình cụ Tám làm Vi xúc động hơn cả. Hôm đầu về làng, nằm cạnh cụ Tám trong hầm, cứ nhắm mắt định ngủ là cảnh cũ lại hiện. “ ... Căn hầm bí mật ngày ấy cũng chỗ này đây...Căn hầm bây giờ che chở gia đình cụ Tám, còn ngày ấy... Cái Vân, sao mà giống... Tệ quá, vậy mà mình không nhớ ra... Ờ, nhưng đã hai mươi năm qua rồi. Hai cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm...”
Hai tháng trước, Vi đã gặp Vân ở bệnh xá công trường 27 trên Trường Sơn. Vi đang ngồi nói chuyện với đồng chí y sĩ ra thì Vân đến. Thấy khách lạ, Vân thập thò ở cửa. Khi đồng chí y sĩ ra gặp, Vân phụng phịu:
- Anh cho em về thôi! Gần một tuần rồi còn gì!
- Không được! Tôi đã nói với o mấy lần rồi!
- Nhưng mà em khỏi hẳn rồi! Anh xem đây này!
Vân đưa bàn tay trái đập mấy cái lên vai phải của mình. Vi đã hiểu. Vân đòi về chiến đấu. Khi đồng chí y sĩ đã trở lại bên bàn, Vi còn nghe tiếng Vân: “Anh không cho, em cũng cứ về!”. Giọng nói cương quyết, nhưng là cái cương quyết của trẻ con, nghe rất dễ thương.
Vi chưa nhận ra Vân là người quen cũ, nhưng đêm ấy, Vi chợt nhớ... Khuôn mặt của Vân, cả cái tên Vân nữa, hình như Vi đã thấy, đã nghe một lần rồi. Cũng không hẳn như thế. Một cái gì hư hư thực thực, một kỷ niệm rất xa mà cũng rất sâu làm Vi bâng khuâng...
Cho đến nay, về làng gặp lại... Không chỉ có niềm vui gặp gỡ. Còn chút bồi hồi xúc động nghĩ tới người đã khuất...
Bên cạnh Vi, cụ Tám cũng chong mắt ngẫm chuyện nhà, chuyện hôm nay, ngày xưa... Cả công việc ở cầu ngầm nữa. Nằm một bề, người mỏi tê đi, nhưng cụ không dám trở mình. Cụ tưởng Vi đã ngủ say, sợ ông thức giấc, lại thoáng mong Vi tỉnh dậy, nhắc chuyện ngày xưa... Ờ, hồi nãy, bác ấy vừa nhắc đến... Tính thằng Nam, nói với nó, chắc gì nó đã nghe... Hay là... Hay là nhờ bác Vi? Bác ấy thương con Vân như con đẻ...
Vi trở mình. Cụ Tám cũng đổi thế nằm. Ván hầm khẽ cót két. Dù chẳng thấy gì, cụ Tám vẫn nghiêng đầu nhìn Vi. Cụ lo Vi biết ý nghĩ của mình và bỗng thấy ngượng. Không! Ai lại đi nói những chuyện ấy với bác Vi. Bác ấy còn bao nhiêu việc phải lo. Mà rồi bác ấy cười cho...
Cụ vừa thiu thiu thì tiếng phản lực lại làm cụ choàng tỉnh. Một tốp, hai tốp. Tiếng rền rĩ trên cao. Chúng đi đánh ở đâu về, chỉ bay qua, nhưng những mối lo vừa tạm quên, lại ùn ùn kéo đến, cụ không sao xua được. Thôi! Đành phải nói với thằng Nam; nói dứt một lần cho khỏi phải dằn vặt. Cụ cũng thấy ý nghĩ của mình không được tốt, hoặc là không bình thường, cụ đã phải cất lên đặt xuống mãi, nhưng phải nói thôi. Cụ không chịu nổi sự căng thẳng này nữa. Cho cụ ra ngầm làm, có lẽ còn dễ chịu hơn... Ờ, nhưng nếu thằng Nam không nghe? Thì đành phải nói đến cái lẽ cuối cùng?... Cụ tưởng như thấy Nam đang đứng trước mặt, cúi nhìn đôi bàn chân thô kệch, căng mấy quai dép cao su, khẽ lắc đầu bảo: “Mày không thương nó, không thương tao, thì cũng đừng nghĩ đến vong linh mẹ mày. Mày thì chẳng còn nhớ nữa... Lúc mẹ mày hấp hối, chỉ dặn lại một điều: “Thương lấy cái Vân...” Suốt đời mẹ mày chẳng được cái gì như ý, có một lời trăng trối cuối cùng...”
Cụ Tám cảm thấy mình nhẹ nhõm, lại thấy chao đảo như vừa vượt qua những xoáy nước. Trước mặt cụ, trong tâm trí cụ, mọi hình ảnh, ý nghĩ cũng xoay xoay, nhưng rồi mờ dần, biến dần vào khoảng tối bé nhỏ mà mênh mông.
Trong loạt bom “tọa độ”, có một quả rơi trước ngõ nhà cụ Tám. Lần thứ tư, mái nhà cụ bị tụt ngói. Những lần trước, mới mờ đất, cụ đã tính chuyện vá víu lợp lại; nhưng hôm nay, ra khỏi hầm, cụ nhìn mái ngói xiêu vẹo, khấp khểnh một lát, cúi nhặt mấy miếng ngói vỡ, lấy chổi quét chõng, quét bàn... rồi ra ngõ. Cụ chờ Nam về, nhưng bỗng nghe tiếng Vân phía sau:
- Ôi! Bọ ơi! Cây dương của con gãy mất rồi!
Cụ Tám quay lại nhìn con, đôi mắt khẽ dướn lên, ngơ ngác. Ô! Con gái cụ vẫn tươi tắn, hồng hào; chỉ mái tóc chưa kịp chải, hơi rối một chút thôi.
- Sao bọ nhìn con ghê thế!
Vân hỏi, và chạy lại níu cánh tay bố, cười rúc rích.
Từ ngày về làng. Vân ở cùng chị em trong tiểu đội, nhưng để quần áo, sách vở ở nhà. Thỉnh thoảng Vân về lấy, rồi Vân quét nhà, sang nhà trẻ chơi với chị Lài, hoặc giúp bố làm vườn. Một lần, khi Vân từ nhà trở về tiểu đội, Lý nhìn không chớp, đưa tay lướt nhẹ gò má ửng hồng của Vân và cười bảo:
- Bị anh chàng nào đuổi mà thở mạnh thế! Chị mà làm con trai thì cũng phải mê em mất thôi!
- Mê chị ấy! Em thì xấu như ma...
- Chị nói thật đấy! Từ ngày về làng, em đẹp ra nhiều! Nhìn em chị lại nhớ cái Lê. Lâu rồi, không nhận được thư nó.
Thế rồi hai chị em ôm nhau, tìm thấy ở nhau nguồn tình cảm bấy lâu vẫn hằng khao khát. Người chị, hai năm rồi, những mong gặp lại, được ve vuốt đứa em nhở ở quê. Và Vân thì đã sống cả quãng đời thơ ấu thiếu bàn tay ôm ấp, vỗ về của một người mẹ, người chị...
Sáng nay, Vân dậy trước, lén nhẹ ra khỏi hầm. Vậy mà chị Lý vẫn biết. Chị hiểu lòng Vân, nói rất nhỏ:
- Thì cứ ngủ đã. Trưa, tất cả chị em chúng mình sẽ lại giúp bọ sửa nhà.
Nhưng sốt ruột lắm, Vân đi thôi.
Cụ Tám nhìn Vân một lát, rồi bảo:
- Đi làm về thì lo ngủ ngáy đã, chứ con về nhà làm gì!
- Con ngủ được hai tiếng rồi! Khi đêm, ở ngầm, con đã đoán bom rơi gần nhà mình, y như...
Nam ở lô cốt về, đi chân đất, tay xách đôi dép đứt quai, tay xách con cá chép to hơn bàn tay. Vân buông cánh tay cụ Tám, chạy lại đón Nam, giành lấy con cá và bỗng kêu to:
- Ồ! Cá chết bom! Thế là anh phạm kỷ luật rồi!
Nam khẽ trề môi, nhưng rồi bật cười:
- “Kỷ luật” mấy cô thì có. Các cô để sót một mô đá. Muốn chỉ điểm cho “Giôn-xơn” à?
- Ở đoạn nào anh?
- Đoạn giữa. Con cá này giạt vào mô đá...
- Nhưng em xếp ở ngoài mút...
- Nhưng cô là tiểu đội phó!
- Em chịu khuyết điểm rồi. Nhưng anh đã san chưa?
- Sao mà hỏi ngốc thế?
Nam cúi nhìn em, bắt gặp đôi mắt trong veo của Vân mở to nhìn mình, lại bật cười vui vẻ.
Hai anh em đi sóng đôi, đầu cô em chỉ ngang vai anh. Một bên, đôi dép cao su lòng thòng hai quai đứt; một bên, con cá đánh đu, ngút ngoắt như vừa sống lại. Đến gần cụ Tám, Vân bỗng đứng lại, ngước nhìn Nam, hỏi:
- À, anh Nam ơi! Có phải còn một quả bom chưa nổ phải không?
- Tinh đấy! Nhưng không phải bom nổ chậm. Anh và anh Tiêu xem kỹ rồi!
- Thế bọn em tháo lấy thuốc nhé?
Nam bỗng cười to:
- Cô tinh nhưng không nhanh. Cậu Tín ở A1 đã đục gần nửa quả rồi!
Cụ Tám nhìn Nam, đôi mắt khẽ dướn lên, ngơ ngác, như hồi nãy cụ đã nhìn Vân. “Ôi! Chúng nó đùa với bom đạn như trẻ con vờn quả bưởi, quả bòng!” Lẳng lặng, cụ quay vào nhà. Hai anh em đi sau, vẫn chuyện trò vui vẻ:
- ... Chẳng kịp chạy, bom nổ, bọn em ngồi thụp xuống ngầm, đứa nào cũng ướt hết...
- Rồi phải tìm cách làm hầm ở giữa ngầm.
- Ờ! Thế thì hay quá. Anh nói với anh Hóa rút một A, nếu thiếu công thì chúng em làm ngoài giờ vậy.
- Nhưng làm thế nào? Đắp đất, xếp đá thành ụ thì chẳng khác gì chỉ điểm cho “Giôn-xơn” ... Cán bộ chỉ huy mà cứ bộp chộp như cô...
Vân hơi cúi đầu, như để giấu nụ cười tủm tỉm:
- Thế nên em mới chỉ được làm A phó. Chứ không thì...
Vân hơi nghiêng người, đầu chạm vai anh và lại cười rúc rích.
Trong nhà, thấy cụ Tám bắc thang lên mái, Vi bước ra, bảo:
- Thế cụ không sơ tán vào ven đồi à? Tôi nghe ông Vựng bảo chuyến này phải chuyển nửa hợp đi.
- Ai đi thì đi, tôi ở đây thôi. Cái nhà, cái vườn của mình bỏ đi không đành. Người ta là hoa đất ông ạ. Lần trước, đi chưa đầy tháng mà vườn tược xơ xác ra.
Nam vào đến sân, vẫn giọng vui vẻ như nói chuyện với Vân:
- Thôi, bọ ơi! Hơi sức đâu mà sửa. Trời này còn lâu mới mưa. Mà biết đâu, đêm nay, đêm mai... Nó có đánh sập thì đến ngày hòa bình, ta xây dựng lại to đẹp hơn, đàng hoàng hơn!
Cụ Tám nói nhỏ, nhưng nặng nề:
- Thế ra mày cầu mong thằng Mỹ ném bom vào làng à? Mày không lo, để yên mặc tao!
Cụ trèo lên mái, chân giẫm mạnh những bậc thang xộc xệch. Nam ngước nhìn bố, miệng hơi há ra, gò má như dô cao thêm. Vân đang quét dọn sân, chợt ngửng lên nhìn Nam, rồi nhìn bố, đôi mắt mở tròn xoe.
Vi bước lại chân thang, ngước bảo cụ Tám:
- Cụ để chúng tôi giúp một tay.
- Bác cứ để mặc tôi; cái việc này nhẩn nha làm một mình có khi lại nhanh.
Cụ vừa nói, vừa cắm cúi lợp lại mái nhà. Những viên ngói va nhau cành cạch, nhưng rồi cũng xếp bên nhau, ngay hàng, thẳng lối. Trong lòng cụ, những ý nghĩ lộn xộn vừa xô chèn nhau, như cũng đang xếp lại, lắng dần.
Cụ đã giận dỗi, mà cũng chẳng hiểu mình giận ai; giận con hay giận chính mình. Vượt qua được những xoáy nước, cụ tưởng đã đến lúc ung dung ngồi giữ lái cho thuyền xuôi, chẳng ngờ bị cuốn theo dòng thác mới. Hai anh em chúng nó... Không, có gì mà giận. Cái tính con Vân... Chẳng khác gì mẹ nó ngày xưa... Chẳng có cách gì giúp được chúng nó... Ờ, nếu có được những cái hầm giữa ngầm...
Nỗi băn khoăn chưa gỡ được, nhưng cụ Tám như đã thoáng thấy đầu mối giữa búi tơ vò, như vừa cất được một gánh nặng. Từng viên ngói lách cách theo bàn tay cụ, gối vào nhau, từng hàng thẳng thắn dài ra rất nhanh.
Đằng trước, chếch về bên phải một ít, mặt trời như quả cầu bằng lửa đã lên khỏi cồn cát. Ánh nắng rọi vào đầu gối để trần của cụ Tám, trông loáng bóng như ở một bức tượng đồng hun. Một chiếc phản lực trinh sát từ biển đột ngột bay xộc vào, lượn dọc, lượn ngang, nghiêng nghé dòm ngó, đôi cánh nhọn hoắt quay đảo ngông nghênh.
Cụ Tám dừng tay, ngước nhìn thằng cướp. “À! Mày !”... Mấy ngày qua, cụ chỉ nghĩ đến con, như quên chúng. Thằng cướp xộc đến, lòng căm thù bị nỗi lo lắng trùm lấp, mờ đi, bỗng bùng lên. “Hừ! Mày dòm cái gì! Sụt mái, chứ sập nhà tao cũng không bỏ đất đi đâu!... Còn chúng mày! Các anh bộ đội về, thế nào cũng có đứa bỏ xác ở đây...” Mái tóc húi “cua” của cụ dựng lên cứng cỏi; đôi mắt đã nhòa đi vì tuổi tác, nhíu lại lóe sáng, bàn tay chằng những đường gân túm chặt một viên ngói vỡ nhọn hoắt như đầu lưỡi đại đao...
