Tiểu học Hạ Trạch nằm ngay sau nhà chú em tui. Một ngôi trường trông giản đơn so với mặt bằng trường sở của cả nước nhưng gọn gàng, sạch sẽ.
Nhìn các em chơi giữa giờ mà vui nhưng không khỏi chạnh lòng khi nghĩ hoàn cảnh hàng chục năm về trước.
Cấp 1 trường xưa nằm bên cạnh, trên đất đình làng ngày nay. Tui học cấp 1 ở đó khi đình cũ bị phá, trường học được dựng lên. Cơ sở vật chất ngày đó không có gì ngoài bảng đen phấn trắng và chục cái bàn gỗ mặt nghiêng mỗi lớp. Chỉ có thầy cô giáo là oách nhất làng vì tóc luôn chải mượt và thoát nông ăn lương.
Trông các em hạnh phúc chắc không ai biết rằng khuôn viên trường nằm trên đất xưa của nhiều hộ gia đình hoàn cảnh xóm tui, trong đó sát nhà chú em là ruộng ông Khiển.
Ông là một nông dân hiền lành nhưng quắc thước với đôi lông mày rậm. Khi vợ chồng ông sinh được eng Tuế thì mệ mất. Ông ở vậy nuôi con.
Eng Tuế hiền hơn ông nhiều, ít nói. Khi người ta trêu chuyện vợ con, eng chỉ cười ngập lúm đồng tiền, không nói gì.
Ngày đó, phụ nữ ghê ghê, cứ trông nhà nào con đàn cháu đống mới gả. Hoàn cảnh như 2 bố con ông Khiển thì cầm chắc ế. Mà eng ế thật cho đến lúc tui rời quê.
Bây giờ, mỗi lần về lại, nhìn làng quê đổi mới, cảnh xưa lại hiện lên rõ mồm một trong tui, nhiều khi cảm thấy nghèn nghẹn nơi cổ họng mình.
Thoạt nhiên, tui nhớ lại câu "sấm" của một nhà thơ:
"Khi ta ở chỉ là nơi đất ở,
Khi ta đi đất bỗng hóa tâm hồn"...




