Lời Ban Biên tập: Ban biên tập đã nhận được toàn văn tác phẩm "Đường qua làng Hạ" của nhà văn Nguyễn Khắc Phê. Quê hương Hạ Trạch và cộng đồng caolaoha.com xin chân thành cám ơn những đóng góp to lớn, những tình cảm thân thiết mà nhà văn Nguyễn Khắc Phê đã dành cho Hạ Trạch nói riêng và Quảng Bình nói chung trong những năm chiến tranh cũng như hiện nay. Kính chúc nhà văn và gia đình khỏe mạnh, hạnh phúc.
Được biết, năm 1978 khi anh Nguyễn Xuân Búa và anh Lê Chiêu Lĩnh vào làm thủ tục nhập học tại ĐHSP Huế, tình cờ các anh thấy và đọc được cuốn tiểu thuyết “ĐƯỜNG QUA LÀNG HẠ”. Đã 32 năm trôi qua, vừa rồi anh lại có dịp đọc lại và anh đã chủ động tìm, liên hệ với nhà văn Nguyễn Khắc Phê. Anh đã kỳ công cùng với tác giả chuyển toàn bộ cuốn tiểu thuyết sang bản mềm, rồi gửi cho caolaoha.com. Chúng ta chia sẽ và đồng tình với những cảm nhận của anh Nguyễn Xuân Búa trong một comment của Anh về cuốn sách:
"Làng Hạ, một làng nhỏ bình thường ở sát đường ô tô...
Mùa hè năm 1967.
Người dân làng Hạ nhớ mãi.
Vài năm sau, những lớp thanh niên xa làng, mỗi khi nghĩ về quê hương sẽ tâm sự với bạn: Các cậu ạ, cái mùa hè năm 1967...
Vài chục năm sau, hàng thế kỷ nữa, cứ vào mùa phượng nở, lại nghe tiếng các thầy trong trường bên hói: Dạo dó, mùa hè năm 1967...
Trong những đêm trăng, đàn cháu nhỏ xây quanh các cụ già nghe chuyên, câu chuyên kể rằng: Năm 1967...
....................
Cứ như thế câu chuyện về mùa hè năm 1967 dần dần hiện ra, chuyện kể về những con người làng Hạ đã cùng các đơn vị TNXP, Cầu Đường, Vẩn tải, Pháo cao xạ, Tên lửa, các em học sinh, các cô thầy giáo, những ngôi nhà của bà con làng Hạ đã không tiếc máu xương, công sức, tài sản góp phần làm nên những con đường, những cay cầu, ngầm cho xe qua...”
Cám ơn anh Nguyễn Xuân Búa rất nhiều, mong anh đại diện cho quê hương Cao Lao Hạ luôn duy trì quan hệ tốt đẹp với nhà văn Nguyễn Khắc Phê.
Trước khi đăng tải tác phẩm lên caolaoha.com, xin trân trọng giới thiệu vài dòng tâm sự của nhà văn với bạn đọc caolaoha.com.
Tôi đã viết “Đường qua làng Hạ” như thế nào?
Thật bất ngờ và vui mừng khi được biết xã Hạ Trạch bên dòng sông Gianh lịch sử vừa lập được trang Web và các bạn trong Ban biên tập đã tìm đến tác phẩm “Đường qua làng Hạ” (ĐQLH) của tôi, rồi cho “vi tính hóa”để đưa lên “mạng”. Nhân dịp này, tôi xin kể lại một số kỷ niệm cũng như quá trình viết ĐQLH để giúp bạn đọc hiểu thêm tác phẩm này.
Trước hết, xin được nói rõ: ĐQLH là “tiểu thuyết” (bản in của NXB Thanh niên ghi là “Truyện” - một cách gọi khiêm tốn của tác giả khi mới bước vào làng văn)- một thể loại văn học dùng phương pháp “hư cấu”, tức là cốt truyện, nhân vật đều do tác giả “tưởng tượng” ra, dựa trên sự từng trải của tác giả; như thế, các chi tiết, nhân vật… trong truyện không nhất thiết trùng khít với sự thực ngoài đời. ĐQLH là chuyện ở “làng Hạ”, ở đoạn được xung yếu bên sông Gianh, mà cũng là chuyện của nhiều làng quê khác ở Quảng Bình - nhịp cầu nối hai miền đất nước - như làng Lý Hòa, làng Võ Xá… trong cuộc chiến tranh vừa qua, với khẩu hiệu nổi tiếng “Xe chưa qua nhà không tiếc”..
.
Tuy vậy, do tiểu thuyết dựa trên một sự kiện có thật - cuộc chiến đấu bảo đảm giao thông đưa đoàn tên lửa qua sông Gianh năm 1967 - mặt khác, do tác giả đã nhiều lần về sống trong xã Hạ Trạch giữa thời kỳ ác liệt nhất cùng với các chiến sĩ TNXP Đội “Quyết thắng” (trong đó có đại đội TNXP 759 anh hùng), với các chiến sĩ phà Gianh, nên bạn đọc có thể bắt gặp nhiều khung cảnh, nhiều chi tiết trong ĐQLH rất gần gũi, thân thuộc với người “làng Hạ”. Đó là chưa nói đến ở “làng Hạ” tôi có những bạn đồng nghiệp như anh Lê Hồng Tâm, Lê Chiêu Sùng…; và người chị ruột của vợ tôi (chị Hoàng Thị Láng) từng là một chiến sĩ TNXP đã trực tiếp chiến đấu trong đêm giặc Mỹ rải bom bi khi đại đội TNXP của chị và bà con “làng Hạ” đang khôi phục đoạn đường bị đánh nát bên bờ Nam sông Gianh, khiến gần cả trăm người hy sinh và bị thương…
Tôi bắt đầu viết ĐQLH từ năm 1969, khi vừa tròn 30 tuổi. Trước đó, năm 1968, tôi đã in tác phẩm đầu tay là tập ký sự “Vì sự sống con đường” viết về cuộc chiến đấu trên đường 12A miền Tây Quảng Bình (mới đây, năm 2011, sở GTVT Quảng Bình đã hỗ trợ tái bản cuốn sách này, với tên “Đường 12A - đỉnh cao anh hùng, tương lai rộng mở”). Nhờ đó, tuy đương là cán bộ thuộc Ty Giao thông Quảng Bình, năm 1968, tôi được Hội Nhà văn Việt Nam cho ra Hà Nội dự lớp “Bồi dưỡng những người viết văn trẻ” khóa 3. Với sự trân trọng đặc biệt đối với cuộc chiến đấu anh hùng của nhân dân Quảng Bình, tôi là cây bút duy nhất trong lớp được Hội Nhà văn giữ lại Nhà sáng tác Quảng Bá để hoàn thành bản thảo ĐQLH; sau đó, mời các nhà văn nổi tiếng là Nguyễn Công Hoan, Tô Hoài, Đoàn Giỏi, Bùi Huy Phồn đến nghe tôi đọc bản thảo đó tại trụ sở Hội 65 Nguyễn Du - Hà Nội suốt mấy buổi liền…
Hơn 40 năm đã qua, từ ngày ấy, nhưng tôi vẫn nhớ như in những lời góp ý chân tình của các nhà văn lão thành với một cây bút trẻ chưa mấy ai biết đến. Nhà văn Nguyễn Công Hoan “trách” tôi là đã quá “phung phí” vốn sống phong phú trong ĐQLH, chỉ dẫn cho tôi đến cả cách đặt một dấu phẩy (,) sao cho “đắc địa” (ví như câu ở đoạn đầu, tôi viết “Xa nữa là Trường Sơn”, nhà văn chữa lại: “Xa nữa, Truờng Sơn”- như thế, câu văn vừa nhẹ nhàng, vừa gợi một khoảng cách cho người đọc tưởng tượng…); nhà văn Tô Hoài thì bảo tôi: “Với một đề tài thế này, cậu viết chưa thành công thì 30 năm sau cũng phải viết lại!” Vì thế, ĐQLH hiện nay là bản thảo viết lần thứ ba…
Tôi biết ĐQLH vẫn còn nhiều nhược điểm, chưa thỏa mãn bạn đọc, nhất là với lớp độc giả có điều kiện tiếp cận với những khuynh hướng “tân kỳ”trong nghệ thuật tiểu thuyết hiện nay. Tuy vậy, hôm nay, trong dịp đọc lại bản “vi tính” do các bạn caolaoha.com chuyển vào, tôi chỉ sữa chữa những lỗi chính tả và sai sót, còn giữ nguyên toàn bộ như bản NXB Thanh niên in năm 1976, để bạn đọc thấy được “không khí” một thời chưa xa. Thú thật, khi đọc lại những trang viết hơn bốn chục năm trước, nhiều đoạn vẫn làm tôi rơi nước mắt…Tôi nghĩ, truyền đến độc giả hình ảnh chân thực cuộc chiến đấu một thời hào hùng và bi tráng, với những con người biết chọn cách sống đẹp, dám hy sinh vì nghĩa lớn, vì đồng đội vẫn là trách nhiệm của nhà văn, vẫn rất có ý nghĩa trong cuộc sống đang có nhiều mặt tha hóa hiện nay.
Đôi điều tâm sự để bạn đọc thông cảm hơn khi đọc ĐQLH. Cảm ơn Ban biên tập Caolaoha.com đã tạo điều kiện cho ĐQLH có thêm độc giả mới.
Huế, một ngày đầu Tháng 8/ 2012
N.K.P.
