Tác giả Lưu Trọng Dương và con gái Lưu Như Thuyên (Ảnh caolaoha.com)
Lời Ban biên tập: Tác giả Lưu Trọng Dương; Sinh ngày: 04-07-1942 tại làng Cao Lao Hạ, Xã Bắc Trạch, Tỉnh Quảng Trị; Hiện nghỉ hưu ở Đồng Hới.
Do nhiều nhân duyên, Ban biên tập được tiếp cận với tập thơ “Tìm lại yêu thương” của tác giả. Đây là Tập thơ tác giả ghi lại cảm xúc về những nơi tác giả đã đi qua và những con người mà tác giả đã từng gặp trong cuộc đời “mấy mươi năm theo quân đi đánh giạc” của mình.
Xin trân trọng giới thiệu chùm thơ gồm 4 bài của tác giả Lưu Trọng Dương rút trong tập “Tìm lại yêu thương” với lời bình rất ấn tượng của anh Đặng Văn Quang
1. HỒI ỨC NGƯỜI LÍNH
(Tự sự của tác giả)
Mấy mươi năm theo quân đi đánh giặc
Ngang dọc chiến trường quên cả tuổi xuân
Chẳng nhớ mấy lần lạt muối thèm cơm
Cơn sốt Trường Sơn thiếu viên thuốc đắng
Dặm đường hành quân qua mấy núi cao vực thẳm
Nước suối rau rừng mà lòng khoan khoái nhẹ tênh
Từ biên giới việt-trung đến Tây Nguyên Trung bộ
Những nơi tôi ở những miền tôi qua
Ở nơi đâu cũng hương vị quê nhà
Cũng có những kỷ niệm một thời để nhớ
Giặc chạy rồi hôm nay về chắc chiu gom góp lại
Để mà nhớ - mà thương
Thơ tôi viết cho tôi, cho bạn đời tôi,
Cho mẹ, cho cháu con, cho quê hương cho đồng đội
Cho Đảng, cho bạn bè mà tôi yêu
Trân trọng tặng bạn đọc gần xa
Có điều chi chưa nên chưa phải
Mong bạn đọc “nhất tội nhất xá vạn tội vạn xá”
Và cho tôi xin một lời bạn khuyên
Bởi duyên nợ tôi muốn tiếp tục “nặn” hơn nữa
2. KHÔNG PHẢI MẸ
Hạ Trạch chứ phải đâu là mẹ
Để lòng tôi dào dạt yêu thương,
Hễ mỗi lần nhớ về Hạ Trạch
Dỗi trào lên tình mẹ quê hương
Yêu quê hương trăm lần ngây ngất
Và yêu em tha thiết biết bao nhiêu.
3. MỪNG XUÂN BÍNH NGỌ 2026
Mới tám lăm, cháu chê ông già,
Quảng Bình – Hà Nội vẫn vào ra.
Báo Đảng hằng ngày xem chẳng chán,
Phải – trái, dại – khôn vẫn biết mà.
Khôn nghề cờ bạc là khôn dại,
Dại chốn văn chương lại dại khôn.
Đôi lời nhắn nhủ cùng con cháu,
Trở núi, cách sông, chẳng ngại ngần.
Chỉ sợ trong lòng còn ngại núi,
Thì dù cách trở cũng thành xa.
Thuyền con gặp sóng đừng nghiêng ngả,
Nghĩa lớn xuôi dòng với nước nhà.
Bính Ngọ Xuân này ông tám lăm,
Trung – hiếu vẹn toàn, nghĩa càng thâm.
Mong cháu, mong con đời tươi đẹp,
Gia đình hạnh phúc, mãi vui xuân.
4. VỀ THĂM QUÊ
(Thân tặng các chị và các em gái xa quê)
Về quê với mẹ đi con,
Dâng hương, lạy ông bà tiên tổ.
Con cáo lỗi bởi bao năm bận rộn,
Bởi sinh con, nuôi cháu giữa cuộc đời.
Lòng hẹn lòng, ngày trở lại quê hương,
Nơi chôn nhau, nơi cội nguồn thương nhớ.
Xa quê rồi, trăm nhớ ngàn thương,
Nghĩa nặng tình sâu, chợt càng thấm thía:
Công cha, nghĩa mẹ, ơn sinh thành dưỡng dục.
Phận đàn bà, ai cũng vậy mà thôi,
Đều phải sinh con, nuôi con khôn lớn,
Dạy các con nên người, nên nghĩa, nên nhân.
Dẫu có đi khắp chốn cùng nơi,
Dẫu đến cùng trời, cuối đất,
Trái tim vẫn hướng về Tổ quốc,
Về quê hương, về nơi mẹ đợi chờ.
Hôm nay trở lại quê hương,
Lòng con trăm thương, ngàn nhớ.
Nhớ những đêm trăng dưới bóng tre, bóng nứa,
Nhớ tiếng cô nàng đùa gọi người yêu,
Xa xa vọng lại tiếng sáo diều,
Văng vẳng tiếng đàn bầu thánh thót.
Lời của mẹ từ thuở xa xưa ấy,
Theo tháng năm vẫn vọng mãi bên lòng.
Ôi, hai tiếng đàn bầu – tiếng của quê hương,
Sao mà thương, mà nhớ đến nao lòng!
Dẫu núi non cách trở,
Dẫu đi đâu, về đâu,
Trong tim con vẫn một niềm thương nhớ:
Hai tiếng đàn bầu – tiếng của quê hương,
Tiếng của Tổ quốc,
Tiếng gọi thiêng liêng của cội nguồn.
Lời bình của anh Đặng Văn Quang: Đọc các bài thơ của cụ Lưu Trọng Dương thấy điểm chung khá rõ: đây là thơ của một người đã đi qua chiến tranh, đi qua nhiều vùng đất và đi qua một chặng đời rất dài, nên ký ức, quê hương, gia đình và tình nghĩa trở thành những mạch cảm xúc chủ đạo.
1. Bài thơ mở đầu – hồi ức người lính
Bài đầu có thể xem như một lời tự sự và hồi ký bằng thơ của người lính sau chiến tranh.
Nổi bật nhất là hình ảnh một thế hệ đã dành tuổi trẻ cho chiến trường:
“Mấy mươi năm theo quân đi đánh giặc
Ngang dọc chiến trường quên cả tuổi xuân
Cơn sốt Trường Sơn thiếu viên thuốc đắng
Dặm đường hành quân qua mấy núi cao vực thẳm” …
Nhưng điều đáng quý là tác giả không NHẤN quá nhiều vào gian khổ để than thở, mà kể lại bằng một tâm thế nhẹ nhàng, thậm chí có chút lạc quan:
“Nước suối rau rừng mà lòng khoan khoái nhẹ tênh.”
Sau chiến tranh, ký ức không chỉ nằm ở chiến trường mà lan sang quê hương, đồng đội, bạn bè, gia đình và những miền đất từng đi qua. Vì vậy, bài thơ có chiều rộng của một đời người.
Đoạn cuối chuyển từ hồi ức sang một lời tâm tình với bạn đọc. Cách nói: “có điều chi chưa nên chưa phải” và xin một lời khuyên tạo cảm giác mộc mạc, chân thành, không lên gân.
Có thể nói: Đây là tiếng lòng của một người lính đã đi qua chiến tranh, nay ngoảnh lại cuộc đời để gom nhặt ký ức, ân tình và viết lại cho mình, cho người thân, đồng đội và quê hương.
2. “Không phải mẹ” – quê hương như hình bóng người mẹ
Bài này rất ngắn nhưng cô đọng.
Mở đầu tác giả viết: “Hạ Trạch chứ phải đâu là mẹ” tạo ra một sự NHẦM LẪN đầy chủ ý, giữa quê hương và mẹ. Hạ Trạch không phải mẹ, nhưng mỗi khi nhớ Hạ Trạch thì tình mẹ lại dâng lên.
Ở đây, quê hương đã được nhân hóa thành bóng dáng người mẹ. Tình yêu quê và tình mẹ hòa vào nhau:
“Dội trào lên tình mẹ quê hương”
Vì vậy, bài thơ không đơn thuần là nhớ một địa danh. Nó là cảm giác của người xa quê: nhớ quê thực chất cũng là nhớ nguồn cội, nhớ mẹ, nhớ những gì thân thuộc nhất của đời mình.
Và Câu cuối chuyển sang tình yêu đôi lứa:
“Và yêu em tha thiết biết bao nhiêu.”
Điều này tạo thành một vòng cảm xúc khá đẹp: quê hương – mẹ – người mình yêu đều trở thành những đối tượng của tình yêu.
Một bài thơ ngắn về nỗi nhớ quê, nhưng tầng sâu là sự hòa quyện giữa tình mẹ, tình quê và tình yêu con người.
3. “Mừng Xuân Bính Ngọ 2026” – lời người ông gửi thế hệ sau
Bài này mang màu sắc thơ chúc xuân kết hợp với lời răn dạy con cháu.
Điểm thú vị là tác giả đưa tuổi tác của mình vào ngay đầu và cuối bài:
“Mới tám lăm, cháu chê ông già”
và:
“Bính Ngọ Xuân này ông tám lăm”
Tuổi 85 không được thể hiện như sự mệt mỏi mà trái lại là kinh nghiệm sống và sự minh mẫn tỉnh táo.
Đặc biệt bài chứa nhiều câu mang tính chiêm nghiệm thể hiện sự già dặn: “Khôn nghề cờ bạc là khôn dại, Dại chốn văn chương lại dại khôn.”
Đây là kiểu nghịch lý dân gian, dùng cái “khôn – dại” để nhắn nhủ con cháu.
Hình ảnh:
“Thuyền con gặp sóng đừng nghiêng ngả,
Nghĩa lớn xuôi dòng với nước nhà.”
lại đưa lời dặn từ phạm vi gia đình lên phạm vi rộng hơn: sống có bản lĩnh, giữ nghĩa, hướng về đất nước.
Kết thúc bài trở lại rất ấm áp:
“Mong cháu, mong con đời tươi đẹp,
Gia đình hạnh phúc, mãi vui xuân.”
Có thể nói: Đây là lời chúc xuân của một người ông 85 tuổi dành cho con cháu, trong đó có sự đan xen giữa trải nghiệm cuộc đời, đạo lý gia đình, tình yêu quê hương đất nước và mong ước về hạnh phúc thế hệ sau.
4. “Về thăm quê” – bài có chiều sâu cảm xúc nhất trong các bài.
Bài thơ nhắn gọi những người con gái quê hương, đi lấy chồng xa xứ, mang một trọng trách quê chồng, quê cha. Quê chồng gánh nặng việc dâu con, quê cha nặng cội nguồn gốc rễ. Và, hãy về quê để thắp nén hương cho Tổ tiên cội nguồn.
Mạch thơ bắt đầu bằng lời gọi:
“Về quê với mẹ đi con”
Tha thiết, lắng đọng biết mấy.
Đặc biệt, phần cuối sử dụng “tiếng đàn bầu” như một biểu tượng xuyên suốt:
“Ôi, hai tiếng đàn bầu – tiếng của quê hương”
Rồi từ “quê hương”, tiếng đàn bầu được nâng lên thành: “Tiếng của Tổ quốc, Tiếng gọi thiêng liêng của cội nguồn.”. Đây là bước chuyển rất đẹp: một âm thanh cụ thể của làng quê trở thành biểu tượng tinh thần của quê hương và đất nước.
Bài còn có nhiều hình ảnh giàu chất dân ca: Đêm trăng, bóng tre, bóng nước, tiếng sáo diều,đàn bầu, lời mẹ, quê hương, cội nguồn…
Cho nên bài này có màu sắc dân gian Việt Nam rất rõ, tôi nghĩ: Bài thơ nếu được phổ nhạc theo thể loại nhạc trữ tình quê hương thì quá tuyệt. Có thể nói: “Về thăm quê” là hành trình trở về với cội nguồn. Con người càng đi xa, càng trải qua nhiều năm tháng thì càng nhận ra quê hương, mẹ và những âm thanh tuổi thơ chính là nơi neo giữ tâm hồn.
Lời cuối: Nếu đặt các bài thơ cạnh nhau, ta thấy chúng giống như những lát cắt của một cuộc đời mà âm hưởng còn vọng vào mai sau. Cảm ơn cụ Lưu Trọng Dương, một cựu chiến binh, một hồn thơ dào dạt, một người con của quê hương Cao Lao Hạ, của dòng họ Lưu Quan. Và một tấm gương sáng để con cháu mãi noi theo.
