Sau đúng 2 tháng 10 ngày thi công tổng lực, Di tích lịch sử Bến phà Gianh chính thức xây dựng xong.
Di tích có khuôn viên rộng 2,8ha với 1 ngồi đền chính, hai bên là 2 ngôi nhà trưng bày hiện vật, cầu đá, phà qua hồ bán nguyệt, thuyền gỗ tượng trưng hình ảnh tàu không số, khuôn viên cây cảnh rất đẹp.
Di tích lịch sử phà Gianh được thực hiện một cách rất đẹp, tâm huyết bởi:
1. Sông Gianh còn gọi là sông Linh Giang (dòng sông linh thiêng) nơi giới tuyến gần 200 năm Trịnh- Nguyễn phân tranh (Đàng
Trong, Đàng Ngoài) với hàng chục vạn người chết. Sông Gianh là dòng sông lịch sử, là nơi từng chia cắt và cũng là nơi giang sơn liền một giải.
2. Trong chiến tranh chống Mỹ, Sông Gianh là nơi đầu tiên Hải quân nhân dân Việt Nam đánh thắng trận đầu. Xóa tan lo lắng trước đó: Hải quân Mỹ chưa nước nào đánh được. Sau đó mở ra nhiều chiến công nối tiếp của Hải quân nhân dân Việt Nam.
3. Sông Gianh nơi khởi điểm thí điểm Tàu không số đầu tiên, mở ra đường Hồ Chí Minh trên biển vận chuyển lương thực, vũ khí vào Nam trong chiến tranh. Tàu lúc đầu có 6 người trong vai là các ngư dân của Tập đoàn đánh cá Sông Gianh. Tàu bằng gỗ, dưới tàu có khoang bí mật để vũ khí. Khi bị địch phát hiện, các thuyền viên đã thả vũ khí xuống biển. Sau họ bị địch bắt giam ở nhiều nơi, không khai thác được gì nên họ được thả. Từ con tàu gỗ đầu tiên, sau phát triển tàu bằng vỏ thép để nhẹ hơn, tốc độ tốt hơn và lớn hơn.
4. Bến phà Gianh là trọng điểm bắn phá ác liệt của Mỹ. Nơi đây đã có hàng ngàn bộ đội, công an và người dân hy sinh với khẩu hiệu nổi tiếng “Nhà tan cửa nát cũng ừ/ Thắng giặc Mỹ cực chừ sướng sau”; “Xe chưa qua nhà không tiếc/ Đường chưa thông không tiếc máu xương” …
Phà Gianh rất nhiều liệt sĩ đã được phong Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân. Nơi đây Phó Chủ tịch hành chính tỉnh Quảng Bình cũng đã hy sinh khi đang chỉ đạo thông đường cho xe qua trong chiến tranh.
5. Sông Gianh, Bến Phà Gianh nơi người dân 2 bên bờ đã có nhiều cống hiến cho đất nước, sống hiền hòa, thủy chung, nghĩa tình. Bao năm qua bà con mong muốn Bến phà Gianh được tôn tạo, xây dựng đúng vai trò, vị thế của Di tích quốc gia đặc biệt. Nhưng mong muốn chính đáng ấy chưa được thực hiện.
5. Từ một bãi sình lầy trên khuôn viên gần 3ha, Bến Phà Gianh đã được nâng cao lên 1,8m so với nền đất cũ để chống ngập lụt và tăng độ cao khi quốc lộ 1A nâng cao. Khuôn viên, cây cảnh, đền thờ, cầu đá, phà, tàu không số…đều được xây dựng mới, đẹp và trang trọng.
6. Nơi đây trở thành điểm tâm linh, du lịch thưởng ngoãn cho nhân dân cả nước nói chung, đôi bờ Sông Gianh nói riêng. Nơi để mọi người thắp hương tri ân tiền nhân và các anh hùng liệt sĩ và nhân dân đã ngã xuống để chúng ta có cuộc sống ngày nay.
7. Di tích lịch sử Bến phà Gianh là công trình tâm huyết của ông Lê Ngọc Quang và vợ là bà Đinh Thị Mỹ Duyên phát tâm từ gia đình và anh em bạn bè thân thiết của anh chị chung tay làm, không dùng tiền ngân sách của Trung ương và địa phương.
Công trình này vợ chồng ông Lê Ngọc Quang trao lại cho tỉnh quản lý, bảo vệ. Vợ chồng ông xem như một nghĩa cử tri ân người dân Quảng Trị trước khi ông được phân công vào Đà Nẵng. Những ngày ở Quảng Trị ông thấu hiểu mảnh đất còn nhiều gian khó, nhưng bà con luôn nghĩa tình.
Cảm ơn vợ chồng ông, kính chúc ông và gia đình luôn nhiều sức khoẻ, may mắn.
Bến phà Gianh sẽ được khánh thành và truyền hình trực tiếp trên VTV1 vào lúc 20h (8 giờ tối) ngày 18-4-2026 với chương trình phim tài liệu và nghệ thuật đặc biệt. Sau đó có bắn pháo hoa tầm trung 10-15 phút.
